De heilzame werking van echte aandacht

Veel kinderen kampen langdurig met onverklaarbare buikpijn. Alleen een somatische kijk en een medische benadering zijn niet voldoende, is de ervaring van kinderarts Judith Deckers-Kocken. Ze opende Kinderbuik&co, een medisch-specialistisch centrum dat kinderen met functionele buikklachten helpt met reguliere en niet-reguliere behandelmethodes.

tekst: Naomi Querido

“Als student geneeskunde en vervolgens als aios kindergeneeskunde dacht ik al: dit kan niet het complete plaatje zijn. Er ontbrak voor mijn gevoel iets aan de manier waarop we kijken als kinderarts. Ik heb nooit geloofd in alléén westerse geneeskunde. Om je gezond en gelukkig te voelen, heb je meer nodig dan de bekende medicijnen. In mijn werk – eerst in het UMC Utrecht en later in Almere en Den Bosch, waar ik de kinder mdl-afdelingen heb opgezet – had ik ook oog voor levensstijl, stress en de psychologische effecten van chronische buikgerelateerde klachten. Daarnaast heb ik veel wetenschappelijk onderzoek gedaan, onder meer naar het effect van lactosebeperking en de effectiviteit van medische yoga bij kinderen met functionele buikklachten. Onderzoek dat mijn aannames bevestigde dat gezonde voeding, echte aandacht, meer beweging en bewuste ademhaling een belangrijke rol spelen.”

Zoektocht
“Als kinderarts MDL zag ik kinderen vaak pas als het gezin er al een zoektocht van zo’n drie tot vier jaar op had zitten. Dat was te merken: bij de huisarts en in verschillende ziekenhuizen had het kind dan al meerdere of dezelfde onderzoeken gehad waar weinig uit was gekomen. Of het had behandelingen ondergaan die maar deels hadden gewerkt of werkten of alleen symptomen hadden bestreden. Ouders met een kind met onverklaarbare buikpijn blijven op zoek gaan naar een lichamelijke oorzaak. Zo’n tachtig procent bezoekt ook het alternatieve circuit omdat ze zich in de reguliere geneeskunde, al dan niet terecht, niet gehoord voelen. De reden om een eigen centrum te beginnen was dat ik meer integraal wilde werken. Ik wil heel het kind zien: wie is het, hoe voelt het zich”.

“Ongeveer honderdduizend kinderen kampen langdurig met onbegrepen buikklachten. Dat worden er steeds meer. Voor de kinderartsen wordt het steeds zwaarder om met deze kinderen te werken, het is moeilijk om te ervaren dat een behandeling niet of nauwelijks aanslaat. Steeds vaker vroeg ik me als kinderarts en onderzoeker af: wat is mijn rol en verantwoordelijkheid? Wat heb ik nodig om mezelf te kunnen zijn in mijn werk? En vooral: kan het ook anders?”

Niet volledig
“In 2014 heb ik mijn baan opgezegd. Niet uit frustratie maar omdat ik, als zovelen, tegen de grenzen van het systeem opliep. We hebben een goed gezondheidszorgsysteem, maar het is niet volledig. Er is weinig aandacht voor preventie en de regie ligt vaak niet bij de patiënt. Daarom ben ik mijn ervaringen uit twintig jaar praktijk gaan opschrijven. Enerzijds om mijn visie en denkwijze op papier te zetten. Die is: kijken naar wat het kind nodig heeft om zich gelukkiger en gezonder te voelen en niet alleen gericht zijn op het onder controle krijgen van een aandoening. Anderzijds wilde ik antwoord geven op de vraag die ik steeds vaker kreeg van ouders en kinderen: wat kan ik zelf doen aan mijn klachten.”

“Dat heeft geleid tot het boek Kinderbuik met informatie over wat er in de buik gebeurt, wat er mogelijk is om zelf te doen en praktische tips en oefeningen op het gebied van voeding, ademhaling en aandacht. Ook al gaat een aandoening niet over, je kunt nog wel invloed hebben op je gedachten en je gevoel. Je kunt bijvoorbeeld gelukkiger voelen als je beter weet om te gaan met dat wat er is.”

Kinderbuik&co
“Als je een langdurig ziek kind met al dan niet verklaarde buikklachten vraagt wat het wil, is het antwoord vaak: lekker spelen, of naar school kunnen. Dat kan als je professionele niet-reguliere behandelwijzen inzet naast de strikt benodigde medische benadering. Vanuit die filosofie was voor het mij een logische volgende stap om een medisch-specialistisch centrum op te richten waarin die twee benaderingen samenkomen. Ik kleur graag buiten de lijntjes als ik denk dat iets mooier kan worden. Dit kan bovendien goedkoper zijn voor de zorg: gezinnen hoeven niet meer langs allerlei hulpverleners en kunnen direct worden verwezen door de huisarts.”
“Mensen in mijn omgeving dachten overigens wel dat ik gek geworden was. Ik gaf mijn financiële zekerheid op voor een onbekende toekomst, met een concept dat nog niet bestond. Ik ben verhuisd, vakantie zit er even niet in en ik heb mezelf een tijd lang geen salaris kunnen betalen. Maar als je iets wilt veranderen, moet je ook bereid zijn er iets voor te laten.”

Onderzoek
“Ik werk samen met zorgprofessionals die aanvullend werken op zowel het reguliere als het niet-reguliere zorgaanbod. Wel moeten kwaliteit en veiligheid gebord zijn. Interventies moeten wetenschappelijk onderzocht zijn en zorgvuldig worden toegepast. Dit is soms lastig. Er is bijvoorbeeld veel meer bewijs voor de positieve effecten van yoga en meditatie dan voor de invloed van voeding.
Hoewel er veel beschreven is vanuit de Chinese en ayurvedische leer en ik de indrukwekkende resultaten zie in de praktijk, is het effect op individuele patiënten toch lastig te onderzoeken. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld dans, de kracht van de natuur en muziek. We zien in de praktijk dat het werkt, maar wetenschappelijk weten we nog maar weinig over dit soort interventies. Daarom doe ik onderzoek naar de effectiviteit van de manier waarop we werken. Je moet kritisch blijven naar jezelf, bereid zijn mee te bewegen en te veranderen.”

Aandacht
“Vorig jaar ben ik gestart. Aanvankelijk bij een huisartsenpraktijk, met niet meer dan een laptop en een epd. Ik maakte lange dagen. Inmiddels slaat onze aanpak aan. We groeien zo snel dat er nu al een forse uitbreiding van het team nodig is, waaronder een extra kinderarts. Sinds mei 2015 zit Kinderbuik&co in park Berg en Bosch, in de bossen van Bilthoven. De prachtige gebouwen in dit park maakten vroeger deel uit van een sanatorium voor mensen met tuberculose. De sfeer van toen voel  je nog steeds: de hele omgeving straalt rust en ontspanning uit. Als mensen in de ontvangstruimte zitten, hoor je de vogels buiten. Dat zorgt al voor een andere start. Die aandacht voor zorg komt overal in terug. De kinderen die ik in de afgelopen twintig jaar heb gezien, heb ik gevraagd hoe ze willen dat het ideale ziekenhuis eruit ziet. Dat zijn we nu aan het creëren.”

“Alles hier is ingericht op wat kinderen nodig hebben. Zo ziet iedereen in het team – ook de yogadocente, de integraal kindertherapeut en de diëtiste – bijna ieder kind dat hier komt. De kracht van zo’n multidisciplinair team is dat het de veiligheid geeft dat het kind en de ouders alles mogen bespreken. Er is ruimte voor zowel de binnen- als de buitenwereld, en er wordt echt geluisterd. Alles om het kind in staat te stellen de regie te nemen over wat het geestelijk en lichamelijk nodig heeft om zich goed te voelen. Dat gebeurt overigens niet in een gesprek van tien minuten. Als je één keer echte aandacht geeft, dan zie je dat kind later in het proces niet meer zo vaak terug hoeft te komen omdat het gewoon goed gaat.”

Genieten
“Als arts kun je beter in de eerste plaats goed voor jezelf leren zorgen, zodat je ook zorg kunt geven aan anderen. Dat is misschien wel de belangrijkste les die ik in de afgelopen jaren heb geleerd. Je eigen mogelijkheden en beperkingen kennen, openstaan voor nieuwe en andere inspirerende denkwijzen en weten op welke manier je je stress hanteert. Dat vraagt om reflectie en ontspanning. Of je dat nu doet met yoga of door samen het pand op te knappen, zoals we hier net hebben gedaan. Geniet van wat je doet. Ik doe dat tegenwoordig met volle teugen.”